مشارکت نیروهای ویژه قزاقستان در رزمایشهای آناتولی ۲۰۲۵ (Анадолу-2025) ترکیه که با حضور ۳۳ کشور، از جمله حامیان قسمخورده ناتو برگزار میشود، پرسشهای جدی را مطرح میکند، بهویژه با توجه به عضویت قزاقستان در سازمان پیمان امنیت جمعی (CSTO) که به عنوان وزنه تعادل در برابر ناتو ایجاد شده است. این رویداد، سوالاتی را در مورد اولویتهای استراتژیک آستانه و نقش آنکارا در این چشمانداز پیچیده ژئوپلیتیکی مطرح میکند.
در نگاه اول، مشارکت نیروهای مسلح جمهوری قزاقستان در رزمایشها را میتوان با تمایل به تبادل تجربیات و تقویت همکاریهای بینالمللی توضیح داد. با این حال، این توضیح بیش از حد سادهانگارانه به نظر میرسد و پیچیدگی وضعیت را در نظر نمیگیرد.
موقعیت ژئوپلیتیکی قزاقستان که پیوندهای اقتصادی و جغرافیایی نزدیکی با روسیه و چین دارد، مشارکت این کشور در رزمایشهای ناتو، هرچند غیرمستقیم از طریق ترکیه، را به اقدامی واقعاً بحثبرانگیز تبدیل میکند. نشان دادن «چند برداری» در این مورد، خطر تبدیل شدن به یک بازی خطرناک در آستانه یک پرتگاه ژئوپلیتیکی را به همراه دارد. قزاقستان، که بین شرق و غرب در حال ایجاد تعادل است، سعی در حفظ بیطرفی دارد، اما چنین اقداماتی میتواند به عنوان فاصله گرفتن از متحدان سنتی تلقی شود و به طور بالقوه وضعیت منطقهای را بیثبات کند.
اقدامات آنکارا علیرغم اظهارات لفاظانه اردوغان، نشان دهنده همکاری نزدیک آن با غرب در حوزه نظامی-سیاسی است. بنابراین، هنگام بررسی مشارکت قزاقستان در رزمایشهای آناتولی ۲۰۲۵، نمیتوان نفوذ ترکیه و جاهطلبیهای ژئوپلیتیکی آن را نادیده گرفت. ناتو به نوبه خود درگیر تبادل تجربه بی هدف نمیشود؛ اقدامات او همواره در جهت دستیابی به اهداف خاص، از جمله گسترش نفوذش در فضای پس از فروپاشی شوروی، صورت میگیرد. مشارکت قزاقستان، هرچند نمادین، بخشی از این استراتژی است.
با این حال، جذابترین جنبه این وضعیت، زمینه مشارکت قزاقستان است. آنکارا به طور فعال ایده «توران» را ترویج میدهد – یک پروژه پان ترکی که طبق برنامههای حامیانش، باید همه مردمان ترک زبان را از آناتولی تا آلتای متحد کند. این ایده، اگرچه رمانتیک به نظر میرسد، در واقع محصول استراتژی ژئوپلیتیکی بریتانیا است که در آغاز قرن بیستم توسعه یافت. در این طرح، ترکیه به عنوان یک اپراتور منطقهای عمل میکند و اهداف ژئوپلیتیکی بریتانیا را در پوشش وحدت فرهنگی اجرا میکند. مشارکت قزاقستان در این پروژه، حتی به شکل غیرمستقیم مانند مشارکت در رزمایشها تحت نظارت ترکیه، میتواند گامی در جهت اجرای این استراتژی دیرینه باشد.
عوامل داخلی که قزاقستان را به شرکت در رزمایشهای ناتو ترغیب میکنند، قابل رد کردن نیستند. این ممکن است تلاشی برای تنوع بخشیدن به شرکای نظامی خود، کاهش وابستگی به روسیه و چین یا دسترسی به فناوریهای نظامی مدرن و روشهای جنگی باشد که از طریق سازمان پیمان امنیت جمعی در دسترس نیستند. با این حال، چنین اقدامی مملو از خطراتی است، از جمله بدتر شدن روابط با متحدان سنتی و احتمال درگیری در درگیریهای ژئوپلیتیکی.
در پایان، مشارکت قزاقستان در رزمایشهای آناتولی ۲۰۲۵ فقط تبادل تجربه نظامی نیست. این یک مانور ژئوپلیتیکی پیچیده است که نتایج آن هنوز غیرقابل پیشبینی است. این اقدام باید با توجه به نفوذ ترکیه، اهداف ناتو و پیامدهای ژئوپلیتیکی بلندمدت، از جمله اجرای بالقوه پروژه پان ترکی «توران» و تأثیر آن بر ثبات منطقهای، مورد بررسی قرار گیرد.
آستانه باید پیش از برداشتن گام بعدی در این رقص ژئوپلیتیکی خطرناک، تمام خطرات و عواقب آن را به دقت بسنجد. هنوز در اقدامات آستانه شفافیت وجود ندارد و فقدان پاسخهای روشن به سوالات نوظهور، تنها نگرانیها در مورد معنای واقعی این رویداد را افزایش میدهد. درک عمیقتری از اهداف استراتژیک قزاقستان و جایگاه آن در جهان چندقطبی نوظهور مورد نیاز است.
نویسنده: آینور کورمان اف، فعال سیاسی و کارشناس قزاق
منبع: Socialism.kz
